დავით მირცხულავა: გაზპრომთან მიმართებაში პოლიტიკური ფასის გადახდა არ მოგვიწევს

დავით მირცხულავა: გაზპრომთან მიმართებაში პოლიტიკური ფასის გადახდა არ მოგვიწევს

„გაზპრომთან“ მიმდინარე მოლაპარაკებებზე, დეკემბერში დაგეგმილ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის თემასა და ენერგოუსაფრთხოებაზე „პრაიმტაიმს“ ენერგეტიკის ყოფილი მინისტრი, დავით მირცხულავა ესაუბრა:

რას ფიქრობთ „გაზპრომთან“ მიმდინარე მოლაპარაკებებსა და შეფასებებზე, რომ შესაძლოა, ქვეყანამ დაკარგოს დამოუკიდებლობა?

ეს შეფასება გადაჭარბებულია, რადგან მინისტრმა, კახა კალაძემ თავად განმარტა, რას ეხებოდა მოლაპარაკებები; რომ იზრდება ტრანზიტის მოცულობა, რაც შემდეგ, სომხეთის მინისტრმაც დაადასტურა. ბუნებრივია, ჩვენ სატრანზიტო ქვეყანა ვართ, ჩრდილოეთიდან სომხეთში საქართველოს გავლით მიედინება თითქმის სრული მოცულობა, მნიშვნელოვანი მოცულობა – 10% რჩება საქართველოს.

თქვენი აზრით, რა პოლიტიკური ფასის გადახდა მოუწევს საქართველოს, გამომდინარე იქიდან, რომ ექსპერტების შეფასებით, „გაზპრომი“ ყოველთვის იყო პოლიტიკური იარაღი რუსეთის ხელში. აქვე, თქვენი მინისტრობის პერიოდს თუ გავიხსენებთ, ამ კუთხით როგორ ვითარდებოდა მოვლენები?

დავიწყოთ იმით, რომ ეს არის 2003 წლამდე პერიოდი, როდესაც მოეწერა ხელი ხელშეკრულებას, რომელმაც განსაზღვრა საქართველოს დამოუკიდებლობა „გაზპრომის“ ბუნებრივი გაზისგან. ეს ხელშეკრულება ეხებოდა ბაქო-თბილისი-ერზრუმის გაზსადენის მშენებლობას, ეს არის სამხრეთ-კავკასიური მილსადენი, რომლითაც შაჰდენიზის, აზერბაიჯანული გაზი თურქეთს მიწოდება და ნაწილი, მოცულობა რჩება საქართველოში. საქართველო როგორც ტრანზიტული ქვეყანა, იღებს 5%-ს, გატარებული გაზის მოცულობისა, ასევე, იღებს სპეციალურ ფასად ნახევარ-მილიარდ კუბურმეტრ გაზს, ჯამში, ეს გამოდის 700 მლნ კუბურ მეტრამდე. ამას ემატება კიდევ, 200 მლნ ტრანზიტით, რომელსაც ვიღებთ სომხეთში მიწოდებული გაზის გატარებით, რაც, ჯამში, 900 მლნ-ს შეადგენს. ეს რამდენიმე წლის განმავლობაში, საქართველოს მოსახლეობისა და ქართული ენერგეტიკის მოთხოვნილებებს ფარავდა. დღეს, აუცილებელია, გარკვეული რაოდენობის ბუნებრივი აირის დამატება, რათა გაზმომარაგება მთლიანად იყოს უზრუნველყოფილი და ქართული ენერგეტიკა დაკმაყოფილდეს იაფიანი სოციალური გაზით. აქედან გამომდინარე, 2002 წელს ხელმოწერილმა ხელშეკრულებამ მთლიანად განსაზღვრა ჩვენი ქვეყნის ენერგეტიკული უსაფრთხოება და ჩვენი გაზმომარაგება, სტრატეგიულად დამოკიდებულია უკვე ისეთ საიმედო მომწოდებელზე, როგორიცაა ჩვენი მეგობარი აზერბაიჯანი და „სოკარი“. რაც შეეხება იმას, რატომ წარმოიშვა კითხვები, კომერციულ მომხმარებელსაც „სოკარი“ აწვდის გაზს, საქართველოში გაზის მოხმარება იზრდება და აქედან გამომდინარე, საჭირო გახდა ალტერნატიული მომწოდებლები.

თუ აზერბაიჯანულ პრესას გადავხედავთ, სოკარს გარკვეული პრობლემები აქვს ქვეყნის შიგნით, რადგან ყოველწლიურად იქაც იზრდება მოხმარება. არსებობს ქარხანა, რომელსაც „სოკარის“, აზერბაიჯანული გაზი არ ეყო და მან „გაზპრომთან“ გააფორმა ხელშეკრულება (2 მლრდ კუბური მეტრის მიწოდებაზე). ბუნებრივია, პრიორიტეტულია თურქეთში მისაწოდებელი გაზის მოცულობა; საქართველოში მოცულობა და ის, რასაც „სოკარი“ და მთლიანად, აზერბაიჯანის გაზის სექტორი საკუთარ ქვეყანაში აწვდის, რომლის მოხმარებაც იზრდება. მთლიანად, აზერბაიჯანში გაზიფიცირება 90%-მდე ავიდა, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ციფრია, აქედან გამომდინარე, დღეს იმ სასაქონლო გაზის, რაც აზერბაიჯანს აქვს, მოცულობა 18-19 მლრდ-ია.

საკმაოდ რთულია, ვთქვათ, რომ მათ დამატებითი მოცულობები მოძებნონ. ეს ეხება მხოლოდ გაზის კომერციულ მომხმარებელს საქართველოში. მაგალითად, გაზგასამართი სადგურები, დიდი თუ პატარა საწარმოები, რომლებიც ნედლეულად ბუნებრივ გაზს იყენებს.

თავად აზერბაიჯანმა გააფორმა „გაზპრომთან“ ხელშეკრულება. ქვეყნის პრეზიდენტმა გუშინ განაცხადა, რომ აზერბაიჯანი ევროპულ საზოგადოებაში ინტეგრაციას არ აპირებს. ილჰამ ალიევმა, ასევე, გააფრთხილა ევროპა, რომ ის აზერბაიჯანის საქმეებში არ უნდა ერეოდეს. მსგავს ტენდენციას რამდენად უნდა ველოდოთ საქართველოში?

მე როგორც ვიცი, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის განცხადება ეხებოდა შაჰდენიზის მეორე ეტაპს; რომ მოცულობები არსებობს და 2018 წლისთვის უკვე იქნება შესაძლებლობა, რომ ევროპაში შევიდეს აზერბაიჯანული გაზი. მაგრამ დღევანდელი ვითარების მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, აზერბაიჯანში გაზის დამატებით მოცულობებზე არის სირთულე, ამიტომ კომერციული კომპანიების, და არა სახელმწიფოს, მხრიდან მიდის საუბრები „გაზპრომთან“ შესაძლო კონტრაქტების დადებაზე. მაგალითად, გაზგასამართი სადგურების, ან რაიმე საწარმოების, თუ ბუნებრივია, ფასი იქნება მისაღები საქართველოში არსებული კომერციული მომხმარებლისთვის. დღეს გაზგასამართი სადგურები გაზს ყიდულობენ სადღაც 290 დოლარიდან. თუ „გაზპრომის“ ფასი უფრო ნაკლები და მისაღები იქნება, ამ მცირე სეგმენტშიც შეიძლება, ის შემოვიდეს, ეს იქნება სწორედ კომერციული კონტრაქტები და ქვეყნის ენერგოუსაფრთხოებასთან ამას არავითარი კავშირი არ ექნება. ეს კომერციული კონტრაქტები, ჩემი აზრით, ქვეყნის სრული მოხმარების 10-15%-ზე მეტი არ იქნება. ეს კი ნამდვილად არ ქმნის პრობლემას ქვეყნის ენერგოუსაფრთხოებისთვის.

ფასების ცვალებადი პოლიტიკის გამო, ევროპული ქვეყნები ცდილობენ, ალტერნატიული ენერგომატარებლები მოძებნონ…

ბუნებრივია, დასავლეთში საუბარია „გაზპრომზე“ დამოკიდებულებისგან თავის დაღწევაზე, რადგან მიაჩნიათ, რომ ამაში დიდი პოლიტიკური წილია. აბსოლუტურად ვიზიარებ მათ პოზიციას, შეგიძლიათ, გადახედოთ ფასების სტრუქტურას, რომელიც სხვადასხვა იყო. უბრალოდ, ესეც გაურკვეველია, თუმცა პოლონეთმა ძალიან დიდი თანხები დახარჯა, რათა თხევადი გაზის ტერმინალი აეშენებინა და ნაწილობრივ, მოეხერხებინა თავის დაღწევა. საქართველომ იგივე ამოცანა გადაწყვიტა 2002 წელს, ხელშეკრულებით, როდესაც, ფაქტობრივად, მთლიანად, თავისი დიდი მოცულობით, მიება ახალ პროექტებს და გაზის აზერბაიჯანულ მომწოდებლებს. თუ გავაანალიზებთ ამ ვითარებას და იმ პროცენტულ განაწილებას, რამდენს ვიყენებთ რუსულ გაზს (რომელსაც დღესაც იყენებს საქართველო), ვნახავთ, რომ 90%-მდე აზერბაიჯანულ მომწოდებელზე ვართ დამოკიდებული და რაც მთავარია, ქვეყნის მოსახლეობა, საყოფაცხოვრებო მოთხოვნილების დასაკმაყოფილებლად, ქართული ენერგეტიკა მთლიანად ამ სოციალურ გაზს იღებს, რომელსაც კონკურენციას რუსული გაზი ვერასოდეს გაუწევს.

ექსპერტები კონკრეტულ მაგალითებზეც საუბრობენ. მაგალითად, როდესაც იანუკოვიჩმა ასოცირების შეთანხმებაზე უარი თქვა, „გაზპრომმა“ უკრაინას გაზის ფასი მნიშვნელოვნად შეუმცირა.

ჩვენ არ მოგვიწევს პოლიტიკური ფასის გადახდა იმიტომ, რომ ჩვენ არ ვართ დამოკიდებული რუსულ გაზზე, ჩვენ მიერ გაზის მოხმარების 80% აზერბაიჯანზე მოდის, 10-20%-ში თუ რუსული გაზი შემოვიდა, ისიც ფასს გააჩნია, არა მგონია, საქართველოს პრობლემა შეუქმნას. არ მახსოვს, ასეთი აჟიოტაჟი, რომელიც ხელოვნური მგონია, როდესაც 2005 წელს გაზექსპორტის წარმომადგენლობა შეიქმნა საქართველოში, მაშინ მთლიანად რუსულ გაზზე ვიყავით დამოკიდებული, მაგრამ დღეს, ეს საშიშროება არ არსებობს. საქართველო არის ყველაზე დიდი პროექტების მონაწილე – 90-იან წლებში ეს იყო ბაქო-სუფსა, ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანი, სამხრეთ-კავკასიური გაზის მილსადენი – როდესაც ჩვენ ამ პროექტებს შევუერთდით, მაშინ მომავალ ენერგეტიკულ უსაფრთხოებას დიდი საძირკველი ჩაეყარა. ამიტომ „გაზპრომი“ დღეს პოლიტიკური ნიშნით რაიმე პრობლემას ვერ შექმნის. ის მოცულობა, რაშიც ის მონაწილეობს, საოცნებოა ბევრი ევროპული ქვეყნისთვის, რომ ისინი 10-15%-ით იყვნენ დამოკიდებულნი „გაზპრომის“ გაზზე. ეს პრობლემა ჩვენ გადავწყვიტეთ და არა „ნაციონალური მოძრაობის“ მთავრობამ, იმ პროექტებმა გადაწყვიტა, რომლის მსგავსიც არ განხორციელებულა.

როცა იმ პერიოდზე ვსაუბრობთ, ალბათ, ყველას მილსადენების აფეთქება ახსენდება…
ბუნებრივია, არსებობს გონივრული ეჭვი, რომ ეს ხელოვნურად კეთდებოდა; რომ ქვეყანა, ფაქტობრივად, დაჩოქებული ყოფილიყო, მაგრამ რეალურად, დღეს არ გვაქვს ამის საშიშროება.

რაც შეეხება ევროპულ ბაზარს, იქ 200 დოლარზე დაბლა ჩამოვიდა ფასი, მე მგონი, კომერციული მომხმარებლის დაინტერესება არსებობს, რადგან კომერციული გაზი საქართველოში საკმაოდ მაღალფასიანია.

ამას წინათ, თურქეთმა „გაზპრომთან“ ფასზე დაიწყო დავა, ის ფასების დაწევას მოითხოვს, დღევანდელი გასაყიდი ფასი თურქეთში არის 200-230 დოლარი. ის, რომ ქართველი კომერციული მომხმარებელი პოულობს ახალ მომწოდებელს, ამაში პრობლემას ვერ ვხედავ. მინისტრის განცხადება, რომ ის აპირებს, ირანთან დაიწყოს მოლაპარაკებები, არის პოლიტიკური მხარდაჭერა, რომ ქართულ კომერციულ კომპანიებს ჰქონდეთ კონკურენციის საშუალება. სომხეთიდან შემოსვლა ცოტა პრობლემატურია, რადგან სომხეთის მთელი ენერგეტიკული სისტემა „გაზპრომის“ ხელშია. ის მილსადენი, რომელიც სომხეთმა 90-იანი წლების ბოლოს ააშენა და დაკავშირებულია ირანთან, არ არის იმ მოცულობების, რომ დიდი ოდენობის გაზის მოწოდება მოხერხდეს, თუმცა ეს ვარიანტიც არ არის გამორიცხული.

ენერგეტიკის მინისტრმა, კახა კალაძემ განაცხადა, რომ გაზპრომთან დეკემბერში გაფორმდება ხელშეკრულება, თქვენ თუ ფლობთ ინფორმაციას ამის შესახებ?

რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, საუბარია სატრანზიტო ხელშეკრულებაზე იმიტომ, რომ სამინისტროს კომერციულ ხელშეკრულებაში ჩარევის უფლება არ აქვს. სატრანზიტო ხელშეკრულებაზე მოლაპარაკებები ყოველწლიურად ხდება და ის უამრავჯერ იყო შეცვლილი.

ამ თემის ირგვლივ მღელვარება იმანაც გამოიწვია, რომ მოლაპარაკებების შესახებ პირველი ინფორმაცია სწორედ „გაზპრომის“ საიტზე გაჩნდა.

„გაზპრომის“ საიტზე იმიტომ გაჩნდა ინფორმაცია, რომ ბრიუსელში პირველად შეხვდა მინისტრი კალაძე „გაზპრომის“ ხელმძღვანელს, თორემ სატრანზიტო მოლაპარაკებები ყოველწლიურად მიმდინარეობს საქართველოს მხარესა და „გაზპრომის“ წარმომადგენლებს შორის. მინისტრმაც დაასახელა, რომ 27-მდე ცვლილებაა შესული ამ ხელშეკრულებაში. ეს რუტინაა, რომელიც მუდმივად არის, რადგან სატრანზიტო ქვეყანა ვართ და მოძმე სომხეთს ჩვენი გავლით მიეწოდება გაზი.

რაც შეეხება თქვენი მინისტრობის პერიოდს, „გაზპრომთან“ მაშინდელ ურთიერთობებზე რა შეგიძლიათ გაიხსენოთ? თუ გიწევდათ გარკვეულ დათმობებზე წასვლა?

ერთადერთი, რასაც მივაღწიეთ, როდესაც „იტერა“ აღარ იყო მომწოდებელი და „გაზპრომით“ შეიცვალა… უზბეკეთის პრეზიდენტმა აცნობა, რომ „იტერას“ სატრანზიტო ხელშეკრულება არ ჰქონდა, მაშინ ჩვენ თურქმენულ გაზს გვაწოდებდნენ, შემდეგ, ტრანზიტის უფლება აღარ მისცეს – ეს „გაზპრომმა“ მოახერხა. ხელმძღვანელობა შეიცვალა, ჩვენ მაშინ ხელშეკრულება დავდეთ „გაზპრომთან“ და სწორედ ის, რომ უიაფესად, 60 დოლარად, იღებდა ქვეყანა გაზს 2006 წლის დეკემბრამდე, იყო სწორედ იმ ხელშეკრულებით და რეალურად, არც აქტივების გადაცემა მომხდარა და არც სხვა რამ. როგორც მოგახსენეთ, უკვე 2005 წელს საქართველოში „გაზპრომის“ წარმომადგენლობა გაიხსნა.

წყარო: http://primetimenews.ge/

ნინო ცაბოლოვი

Leave a Reply

Menu Title